100 jaar ontvesting Naarden (1926)

In 2026 is het precies 100 jaar geleden dat de vesting van Naarden werd ontheven van haar militaire functie. Een vesting die van buitengewoon belang is. Naarden is misschien wel de mooiste vestingstad van Nederland. Het scheelde weinig of dat was anders geweest. Door de inzet van erfgoedbeschermers van onder andere Bond Heemschut en Stichting Menno van Coehoorn, bleef de vesting grotendeels bewaard. Ook vandaag de dag heeft Naarden erfgoedbeschermers nodig om het bijzondere historische karakter te garanderen. In een brochure van Heemschut wordt verteld over de geschiedenis van ontvest Naarden, de momenten dat het vestingerfgoed de dans maar net ontsprong en wat je zelf kunt doen om het erfgoed van Naarden te beschermen en te versterken.

De brochure vertelt het verhaal van de metamorfose van Naarden. In de loop van de twintigste eeuw veranderde Naarden van vervallen en armoedige vesting in een welvarende erfgoedstad. Deze waardering kwam echter niet vanzelf. Kort na de ontvesting circuleerden er plannen om de grachten te dempen en de wallen te slechten. De Erfgoedbeschermers van Heemschut en Stichting Menno van Coehoorn hielden gelukkig een oogje in het zeil en wisten ernstige schade te voorkomen. Ook in de decennia daarna waren het dikwijls bevlogen individuen die ervoor zorgden dat de vesting bewaard bleef. Wie naar de afgelopen eeuw van Naarden kijkt ziet: 100 jaar buiten gebruik, 100 jaar strijd om behoud. 

Bron: Heemschut.nl

Naarden is een van de best bewaarde vestingsteden in Europa en vooral beroemd om zijn bijzondere en goed bewaard gebleven stervorm. De vesting heeft zes bastions, een dubbele omwalling en dubbele grachtengordel. Er is goed te wandelen over de verdedigingswerken. Ook een rondvaart rond de werken is mogelijk. De omvangrijke door Adriaen Anthonisz ontworpen vesting, waarvan nog grote delen uit de 17e eeuw aanwezig zijn, is voor het grootste deel vrij toegankelijk.

De vesting is onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en biedt ook onderdak aan het Nederlands Vestingmuseum in het bastion Turfpoort. Hier kan de bezoeker zien hoe een vesting er tijdens het gebruik uitzag, en verder de collectie voorwerpen van 1350 tot 1945 bekijken. Tijdens de frequente activiteiten in het museum, binnen zowel als buiten, kunnen bezoekers ook ervaren hoe het er in een vesting aan toe ging. Het Waterliniepad loopt om de vesting heen waardoor de omvang van de werken goed zichtbaar wordt. Tevens biedt de vesting onderdak aan het tweejaarlijkse, landelijke FotoFestival Naarden. De complete vesting was tot 15 januari 2016 eigendom van de Staat; na opheffing van de militaire functie zijn de delen ervan successievelijk van Defensie overgeheveld naar de portefeuille van de Rijksgebouwendienst, en vervolgens per 15 januari 2016 door de Rijksgebouwendienst overgedragen aan de Nationale Monumentenorganisatie. De vesting is een beschermd stadsgezicht.

Meer info:

Heemschut: https://www.heemschut.nl/

Nederlands Vestingmuseum: https://www.vestingmuseum.nl/

Stichting Menno van Coehoorn: https://coehoorn.nl/

Aanvulling op deze blog door Freestampmagazine:

Naarden en Comenius

Naarden is onlosmakelijk verbonden met de Tsjechische geleerde Jan Amos Comenius (1592–1670), een van de belangrijkste pedagogen en denkers van de 17e eeuw. Comenius was niet alleen filosoof en theoloog, maar wordt vooral herinnerd als een vernieuwer van het onderwijs. Zijn ideeën over onderwijs voor iedereen en leren door aanschouwen waren voor zijn tijd zeer vooruitstrevend.

Na een leven als religieuze vluchteling kwam Comenius in 1656 naar Amsterdam, waar hij de laatste veertien jaar van zijn leven doorbracht. Hij overleed op 15 november 1670 en werd enkele dagen later begraven in de Waalse kerk in Naarden. Waarschijnlijk speelde zijn relatie met de Amsterdamse koopmansfamilie De Geer, die hem financieel steunde, een rol bij de keuze voor Naarden.

Het graf raakte in de loop der eeuwen in de vergetelheid, maar werd in de 19e eeuw opnieuw ontdekt. Onderzoek in 1929 bevestigde dat de gevonden stoffelijke resten inderdaad van Comenius waren. Op initiatief van Tsjechoslowakije werd de voormalige Waalse kerk vervolgens ingericht als mausoleum. Op 8 mei 1937 werd het Comenius Mausoleum officieel geopend. Tsjechische kunstenaars ontwierpen het bijzondere interieur, dat onder meer bestaat uit glazen panelen en houtsnijwerk die het leven en gedachtegoed van Comenius verbeelden.

Naast het mausoleum bevindt zich het Comenius Museum. Naarden is daardoor uitgegroeid tot een belangrijke plaats voor de herinnering aan Comenius en zijn betekenis voor het Europese onderwijs en denken. Jaarlijks wordt er de Comeniusdag gehouden, waarbij onder meer zijn graf wordt herdacht.