Actiedoelen kaderpostzegel afbeeldingen ‘Het Oude Ambaght’

Op 8 juni heeft PostNL het kader-postzegelvel ‘t Oude Ambaght uitgegeven met tien verschillende zeer gedetailleerde postzegels met etsafbeeldingen van in ongebruikt geraakte ambachten van de 17^e eeuwse etser Jan Luyken (1649 – 1712). Een ambacht is een vak waarin met de hand en met behulp van handgereedschap wordt gewerkt. Maar op geheel andere wijze maakt de godsdienst er ook gebruik van, namelijk in overdrachtelijk-symbolische zin.

Grafisch ontwerper Anne Schaufell: “Ik wilde bij de inventarisatie en keuze van de ambachtelijke onderwerpen een nostalgisch gevoel oproepen. De oorspronkelijke kleuren van de prenten zijn alle zwart-wit. Wij hebben voor blauw gekozen en dat doet het uitstekend en bezit een oud-Hollandse uitstraling.”

Op de rand van het postzegelvel is een kantklospatroon aangebracht. Dit patroon loopt deels door op de postzegels, waarmee een onderlinge verbinding tussen postzegels en velrand ontstaat.

Het meest bekende werk van de geniale etsers Jan en zoon Caspar Luyken (ook schilders, schrijvers en dichters) zijn de illustraties uit de prentenboeken ‘Spiegel van het Menselyk Bedryf’ (1730) en ‘Het leerzaam huisraad’ (1731).

De afbeeldingen zijn met ‘godlyke spreuken en stichtelyk zinbeel-dige verzen’ verrijkt. De symbolische, religieus-moralistische teksten sporen de lezer aan om ook  geestelijk te ‘werken’ aan het eigen gedrag (ter verbetering) met het oog op de eeuwigheid in het hiernamaals.

De stoelemaaker en de olislaager

De stoelemaaker
De stoel van zachtigheid en rust Staat in het eeuwig huis des Heeren, Voor hen, die, op gemak belust, Met hun gemoed by God verkeeren: Hij breekt ten laatste en gaat voorby.

De olievelden
D’olijfboom van het eeuwich leeven, Heeft in den doodelyken druck, Een schoonen Oli uit ge geeven. Den Lamp der Zielen tot geluck, Op dat zyn vuur dten Balsem drincke, En eeuwich, voor Gods aanschyn blincke.xx

De blikslager en de pottenbakker

De blikslager
Wie kan een tinnen leepel missen Of schotel, om in optedissen? ‘t Valt dienstig, net en kleen van prys. Ik maak ze op allerhande wysz.

De pottebacker
Het aarde vat, van leem gemaakt, Gaat en weer, om dienst te geven, Soo lange tot het stucken raakt: Gelyck het brosse mens’lyck leven. Een aarde vat, naat sien’lyck deel, Is’t anderswel, de Breuck word heel.

De zaalemaaker [zadelmaker] en de plaatdrucker

De zaalemaaker (zadelmaker)
Het Paard, hoe stout het eertyds snoof, Neemt eindlyk Toom en Zadel an, En volgt dien, die ‘t bestieren kan: Dus toomt de Geest ook door ‘t Geloof En Woord, het Dier, zyn Vleesch en boed, En rent dus naar het hoogste goed.

De plaatdrucker
‘t Papier gelee­gen op de Plaat, Mits dat het door de persing gaat, Ontvangd een Afdruck van zyn weesen: De Ziel gedrückt op ‘t Eeuwich Goed, Ontvangt Gods Beeld in zyn Gemoed, Waar door hy eeuwich werd gepreesen.

De mandemaaker en de balansenmaaker

De mandemaaker
Der kinderen zin is menigvoudt, Een Mand met water die niets houd: Dus zoeken veel ‘t geluk te vangen, In een tydelyke Mand: Doch wilt gy ‘t ware heil verlangen, Zoek naar het Eeuwich Vaderland.

De balansenmaaker
O Evenaar van ons gemoed, Hoe nodig is ‘t ons te overwegen Een tyd’lyk en een eeuwig goed, Waar ons het meest aan legt gelegen. Zo ‘t eeuwig deel niet overslaat, Dan is de schaal vervalst en kwaad.

De kammenmaaker en de papiermaaker

De kammenmaaker
Om haaren van elkkaar te scheiden, Helpt u de kam tot het verspreiden. Hy zuivert en verfrist zyn hoofd Die zyne lokken dikwyls kleeft.

De papiermaaker
Dus word de oude Vod, door Vlyt, Tot nut van nieuw gebruick bereid: So most de Mens het voddig leeven, Door wercking van een goe mannier, Bereiden tot wit Papier, Daar ‘s Heeren Wil op wierd geschreven.

Vakmanschap is meesterschap: “Ter leering ende vermaeck”

In principe bemoei ik me niet met de uitgifte van kaderpostzegels, maar deze keer maak ik een uitzondering. Reden? In de periode 1959 – 1965 plaatste bierbrouwerij Grolsch in kranten, week- en maandbladen commerciële advertenties met de slogan ‘Vakmanschap is Meesterschap’. Deze commercials zijn naderhand op verzoek van advertentie-verzamelaars in boekvorm uitgegeven.

Met de uitdrukking “Ter leering ende vermaeck” (het nuttige met het aangename verenigen) was Grolsch met haar aansprekende foto-advertenties en bijschrift volledig eens (fotograaf Paul Huf (1924 – 2002). Grolsch-bierbrouwer vergelijkt op allegorische wijze zijn hoogstaand vakmanschap met dat van de ambachtelijke handwerker.

Grolsch’s Vakmanschap is Meesterschap-advertentie van de meubelmaker met twee bladzijden uit het Vakman-Meesterschap-boek met etsen en bijschrift van Jan Luyken ‘De stoelemaaker’ en ‘De stoel’.

Jan en zoon Caspar Luyken attendeerden de 17^e eeuwse Nederlanders op ambachts-lieden, die met grootste inspanning, betrokkenheid, spitsvondigheid en doorzettingsvermogen ambachtelijke topprestaties leverden. In overdrachtelijke zin zou iedereen met dezelfde moralistische instelling aan zijn eigen gedrag moeten werken (ter verbetering) met het oog op de eeuwigheid om daarbij een meer aantrekkelijke plaats in het hiernamaals te verwerven.

Tot slot

• Jan Luyken (1649 -1712) wordt als een van de belangrijkste etsers van de periode direct na Rembrandt (1606 – 1669) gezien. Rembrandt viel met zijn etsen op door sfeervol contrastrijke licht-donkere etsen, Luyken daarentegen met zeer gedetailleerde etsen gecombineerd met gedichten.
• Luyken’s etsen vallen op door de actieve opstelling van de ambachtsman, die levensecht in zijn werkplaats met talrijk aanvullende voorwerpen (noodzakelijk voor zijn specifiek arbeid en beroep) bezig is.
• De 17^e eeuwse teksten komen bepaald niet overeen met de huidige schrijfwijze. Afwijkend van de spelling is o.a. het gebruik van hoofdletters te pas en te onpas voor zelfstandige naamwoorden, die soms overeenkomt met de Duitse schrijfwijze voor die woorden.
• De oplage van deze kaderzegelemissie omvat 6.000 postzegelvellen, die door grafisch ontwerper Anne Schaufell zijn samengesteld.

Doelgerichte acties van symbolische aard

• Luyken tracht met etsen in overdrachtelijke zin de 17^e eeuwse mens aan te sporen zich beter te gedragen in godsdienstige zin. Kerkelijk doel? Gelovige kerkganger met plaatsverwerving in het hiernamaals assisteren.
• Grolsch daarentegen tracht met foto’s in overdrachtelijke zin de consument te overtuigen dat haar vakmanschap onovertroffen voortreffelijk is. Economisch doel? Grotere omzet en winst.
• PostNL tracht met deze 6.000 aantrekkelijke postzegelvellen haar jaarlijks inkomen van vorig jaar te evenaren en/of te overtreffen.

Let op: De hier beschreven postzegels zijn kaderpostzegels, of persoonlijke postzegels. Deze worden niet in een catalogus of postzegelalbum opgenomen.