Andy Warhol’s Pre-Popart (1950 – 1960)

Andy Warhol’s Pre‑Popart‑periode (1950–1960) laat zien hoe de jonge kunstenaar zijn seriële tekenmethode ontwikkelt aan de hand van alledaagse beelden. De kinderzegels van 1951 en het Life‑artikel over Jan en Andries vormen daarbij een onverwachte inspiratiebron. Warhol gebruikt hun portretten om te experimenteren met pen‑en‑inkt, vloeipapier en spiegelbeeldige afdrukken — technieken die de basis zouden vormen voor zijn latere Popart‑werk.

1) Andy Warhol’s kennismaking met twee scholieren op postzegels

Zoals in het postzegelblog-artikel ‘Uitgave kinderzegels 1951 een wereldprimeur’ van 1 augustus 2026 al is vermeld, heeft het Amerikaanse tijdschrift Life Magazine op 14 januari 1952 (dus kort na de emissie-uitgifte) aandacht besteed aan vier van de vijf schoolkinderen van de kinderzegelemissie 1951 met zwart-wit afbeeldingen.

De aandacht van het Life-tijdschrift voor deze kinderzegelemissie is vooral bepaald door het feit dat deze schoolkinderen heel gewone, niet met naam bekende en beroemde personen zijn, zoals dat wel gebruikelijk is op postzegels met daarop koninklijke staatshoofden.
Van de kinderen is in het artikel ‘Speaking of pictures’ met de neventitel ‘Dutch kids pose for postage and their faces go around the world’ alleen het beroep als enige persoonlijke bijzonderheid van de vaders vermeld: Jan’s vader is medewerker van telecomorganisatie AT&T, Andries’s vader is visser, Jacob’s vader werkt op een scheepswerf en Erna’s vader is brandweerman. Opvallend is dat de kinderen als ‘postambtenaar’ hun ‘eigen’ postzegels aan het publiek hebben verkocht.
Bijzonder aandachttrekkend voor kunstacademie-student Andy Warhol is het artikel met een sterk persoonlijk getinte uitstraling van beide jongens geweest. Hij tekende een op-elkaar-gericht-dubbel-portret van Jan en Andries.

2) Wereldkundig maken en verkopen

In 2011 ontdekte de Duitse kunstverzamelaar en galeriehouder Daniel Blau in het archief van de Andy Warhol Foundation tekeningen van Andy Warhol uit het begin van de vijftiger jaren van de vorige eeuw. Blau kreeg toestemming deze vroege tekeningen van de kunstenaar te onderzoeken en wereldkundig te maken o.a. middels een reizende tentoonstellingen waaronder Teylers Museum in Haarlem in 2013 en de verkoop van de tekeningen op Blau’s veiling van 27 maart 2025.

Via Blau’s veilinghuis werden 221 tekeningen verkocht. De tekening van Jan (5 cent) en Andries (6 cent) werd ingezet op 2.000 euro en naderhand verkocht voor maar liefst 14.125 euro. Met andere woorden de tekeningen van de kunstenaar uit zijn Pre-Popart-periode zijn voor een astronomisch hoog bedrag verkocht.

Van de dubbel-portret-tekening is een spiegelbeeldige afdruk gemaakt (de tekening van Andries staat rechts van 6 cent postzegel en die van Jan links van 5 cent postzegel), zoals de jongens qua kijkrichting ook in het persbericht opgevoerd worden.

Een paar jaar later heeft Warhol van beide jongens nogmaals afdrukken gemaakt. Op de ene afdruk staan Jan en Andries, waarbij de gezichten elkaar bijna raken, op de andere afdruk staan beide jongens minder gedetailleerd maar apart van elkaar.De geaardheid van Andy Warhol speelt een rol bij de vormgeving van beide jongens op de afbeeldingen.

Bij afdrukken zijn voor- of nadelen. Natte inkttekeningen zijn in korte of langere tijd getekend.
Gevolg 1: Minder of meer kans op het drogen van de inkt.
Gevolg 2: Geen of wel kans op deels onzichtbare afdrukken.

* Een detail van een afdruk is sterk uitvergroot, waardoor het onregelmatige van het lijnstuk duidelijk zichtbaar wordt door het vlekkige, stippelige en/of verfijnde van de inktlijn, die op het absorberende papier als het ware is uitgelopen.

Tijdens de colleges op de kunstacademie maakte Warhol met pen en inkt aantekeningen. Ter voorkoming van vlekken gebruikte hij vloeipapier. De spiegelbeeldige afdruk van zijn schrift bracht hem op het ideale en vindingrijke idee: in plaats van je schrift maak je van een tekening een spiegelbeeldige afdruk. Warhol maakte daarmee van de nood een deugd (Vrij Nederland, 7 juni 2013).

Omschrijving (NRC 17 juli 2013): “In de lijntekeningen met veel wit zijn trillingen en afwijkingen aanwezig. De hand van Warhol blijft steeds levendig zicht- en voelbaar aanwezig!”

3) Tekenmethode van Pre-Popart

In de tekenmethode  bestaat uit vier fases:

1. Warhol start door een foto onder een redelijk doorzichtig en niet-absorberend overtrekpapier te leggen. Daarop tekent hij met potlood de hoofdlijnen van de afbeelding na .
2. Vervolgens tekent hij met pen-en-inkt alle potloodlijnen na in het zwart, waardoor een inktlijn op het papier komt te liggen. Op de ‘natte inkttekening’ wordt absorberend vloeipapier gelegd, waarop een afdruk in spiegelbeeld (negatief) terecht komt van de potloodtekening.
3. De op het vloeipapier ontstane lijn is of redelijk strak, of rafelig / pluizig van structuur. Al  naar gelang de hoeveelheid inkt loopt de lijn meer of minder in de breedte uit, maar bepaalt ook de meer of mindere intense aanwezigheid van zwart, waardoor een vlekkerige lijn ontstaat. Iedere afdruk (monotype) verschilt ietsje t.o.v. alle vorige.
4. De onderwerpen die Warhol koos, vond hij al naar de vraag van zijn opdrachtgevers in kranten- en tijdschriftfoto’s en zelfs in twee Nederlandse kinderzegels . Eigen interesses op romantisch en homo-erotisch gebied bepaalden ook in sterke mate de keus van zijn afgedrukte tekeningen.

4) Seriële afdrukken / monotypen

Door iedere keer de punten a, b & c van de tekenmethode te herhalen, kon Warhol met groot gemak meerdere gelijke afdrukken produceren. Vermeldenswaardig is wel dat iedere afdruk ietsje verschilt met de onregelmatige en levendige lijnen ten opzichte van alle voorgaande afdrukken.
Met waterverf krijgt de gedrukte tekening een andere, meer aantrekkelijke uitstraling. Met bladgoud wordt zelfs diepte gesuggereerd.
Bij de primitieve afdruktechniek van elke ‘natte inktlijn-tekening’ ontstaat een unieke monotype zonder dat er een drukpers aan te pas komt.

5) Amerikaanse Popart-kunststroming o.a. met zeefdrukken

Deze eenvoudig uit te voeren, populaire drukmethode uit de Pre-Pop-periode van Warhol is het startpunt van zijn latere professionele en meer artistiek verantwoorde seriële Popart-kunst geworden. Deze Amerikaanse Popart-kunstbeweging verheft alledaagse populaire consumptie-goederen / objecten tot kunst. Andy Warhol is de belangrijkste en bekendste Popart-kunstenaar.

Hij heeft naam gemaakt met o.a. Camphell’s soepblikken, portretten van Marilyn Monroe en Four Reigning Queens met Beatrix, Elisabeth II van Engeland. Margaretha II van Denemarken & Ntombi Twalas van Swaziland in zeefdruk-uitvoering. In 1985 waren zij de enige regerende koninginnen ter wereld.

6) Van Andrew Warholy naar Andy Warhol

Andrew Warholy (1928 – 1987) kwam als emigrant rond de eeuwwisseling met zijn ouders uit Slowakije in de industriestad Pittsburgh terecht en studeerde daar vier jaar aan de Carnegy Institute of Technology (1945 – 1949). Hij vertrekt na zijn studie als commercieel grafisch tekenaar van geïllustreerde advertenties naar New York met de ingekorte naam van Andy Warhol.

7) Platenhoes (1987)

Na de Pre-Popart-periode (1952 – 1962) maakt hij internationaal met Popart naam als schilder/kunstenaar en fotograaf / filmer.
In 1987 duikt zanger, gitarist, componist en tekstschrijver Henk Hofstede van de Amsterdamse popgroep ‘The Hits’ in zijn jeugdherinneringen en schetst in de song ‘In the Dutch mountains’ een beeld van het kinderleven uit de vijftiger en zestiger jaren van de vorige eeuw in ons land. Voor de platenhoes maakt hij gebruik van een gefingeerd postzegelvel met daarop vier kinderzegelkinderen, die (ten onrechte) naar de jonge versies van de vier bandleden verwijzen.

Alle Andy Warhol-illustraties zijn door mij op dezelfde wijze vervaardigd als door de kunstenaar zelf.