De historie van de regenboogvlag

Twee dagen geleden Amsterdam bezocht voor de expo’s in het Hart museum. Onderweg veel regenboogvlaggen gezien in alle kleuren en van de eerste tot de laatste vlagontwerp. Dat heeft namelijk te maken met de Canal Parade, waar tienduizenden mensen (en ook toeristen) zaterdag 2 augustus zullen staan langs de grachten. Ik vroeg me af wat de historie is van de regenboogvlaggen en de verschillende versies. U ook?

Regenboogvlag

Een regenboogvlag is een veelkleurige vlag bestaande uit strepen met de kleuren uit de regenboog. De regenboog heeft zeven kleuren, maar de kleuren in deze vlaggen lopen uiteen van zes tot acht egale banen. Regenboogvlaggen werden en worden door de eeuwen heen gebruikt door zeer uiteenlopende groepen en gebieden verspreid over de hele wereld. De bekendste regenboogvlaggen zijn die van de homobeweging en de vredesbeweging.

 

Vredesbeweging De Amerikaanse dominee James William van Kirk (1858-1946) ontwierp aan het begin van de twintigste eeuw een regenboogvlag die de internationale wereldvrede moest symboliseren: een zelf gemaakte zijden blauwe vlag toonde regenboogkleurige strepen (rood, oranje, geel, groen, turkoois, blauw, violet), sterren en de planeet aarde. Hij bood deze wereldvredesvlag in de Verenigde Staten en West-Europa aan vele vorsten, presidenten en politici aan. In 1913 kwam hij naar Den Haag en schonk bij de opening van het Vredespaleis aan Andrew Carnegie zijn vlag. Ook in 1929 maakte James van Kirk een tour door Europa met zijn wereldvredesvlag. De vlag is in een aantal musea bewaard gebleven.

In Italië werd een vredesvlag met regenboogkleuren voor het eerst gebruikt in een vredesoptocht in 1961. Het ontwerp was geïnspireerd door vergelijkbare veelkleurige vlaggen die gebruikt werden bij demonstraties tegen atoomwapens. De vlag bestaat uit dezelfde kleuren als de regenboog, namelijk zeven banen in de kleuren violet, blauw, turquoise, groen, geel, oranje en rood. In het midden stond het woord ‘pace’, Italiaans voor ‘vrede’. Het is als volgt uitgelegd: “In het verhaal over de Grote Zondvloed stelde God de regenboog in om het verbond met mens en natuur te bezegelen, met de belofte dat er nooit meer een zondvloed zal komen. De regenboog werd zo een symbool van Vrede over de aarde en de hemel, en, bij uitbreiding, onder alle mensen.” Bovendien symboliseert het getal zeven volheid in de joods-christelijke traditie. Dit is de omgekeerde volgorde en ander aantal strepen als bij de vlag van de homobeweging. Oorspronkelijk stond er een door Pablo Picasso getekende duif in plaats van het woord PACE Deze vlag kreeg grote bekendheid tijdens protesten tegen de oorlog in Irak van 2003. Ook in Nederland is begin 2005 een campagne gestart om deze vredesvlag te promoten.

  Homobeweging Sinds eind jaren zeventig fungeert een regenboogvlag als symbool van de homobeweging en deze wordt sindsdien onder andere meegevoerd bij de Gay Pride Parades en uitgehangen bij homobars en talrijke andere bijeenkomsten van homo’s, lesbiennes en aanverwante seksuele minderheden. Deze regenboogvlag werd in juni 1978 ontworpen door de Amerikaanse kunstenaar Gilbert Baker uit San Francisco als symbool voor de Gay Pride Parade van dat jaar. Ervoor was de roze driehoek het symbool van de homobeweging maar er was tegenstand omdat het een verwijzing is naar de onderdrukking tijdens het nazisme. De vlag moest een teken zijn van lesbische en homoseksuele trots en tegelijk voor de diversiteit van deze levenswijze. Baker zou voor het ontwerp van de regenboogvlag geïnspireerd zijn geweest door de Flag of the Human Race, waarmee in de jaren zestig door sommigen werd gedemonstreerd voor de wereldvrede en die bestond uit vijf banen in de kleuren rood, zwart, bruin, geel en wit.

De acht banen van de oorspronkelijke regenboogvlag van Gilbert Baker hadden de volgende symbolische betekenis:

• roze – seks
• rood – leven
• oranje – geneeskracht
• geel – zonlicht
• groen – natuur
• turkoois – magie
• blauw – kalmte
• violet – geest

De eerste keer dat deze vlag werd gebruikt, was tijdens de Gay Freedom Day Parade in San Francisco op 25 juni 1978. De allereerste twee regenboogvlaggen werden door 30 vrijwilligers met de hand geverfd en in elkaar genaaid. Nadat op 27 november 1978 Harvey Milk, een openlijk homoseksueel levend lid van de gemeenteraad van San Francisco, was vermoord, kwam er een grote vraag naar de regenboogvlag. Toen de Paramount Flag Company, waar Gilbert Baker jarenlang zou werken, een vlag in de bovengenoemde acht kleuren wilde gaan produceren bleek echter dat de betreffende kleur roze niet gefabriceerd kon worden. Als gevolg daarvan werd de roze baan in de tweede versie van deze vlag weggelaten. Vervolgens bleek in 1979 bij het verticaal ophangen van de vlag, dat de middelste baan wegviel achter de vlaggenmast, waarna besloten werd om de turkooise baan weg te laten. Sindsdien bestaat de regenboogvlag van de homogemeenschap uit zes strepen. Op deze regenboogvlag bestaan diverse variaties. Sommige van de meer voorkomende versies hebben een Griekse witte letter lambda (?) in het midden en/of een zwarte of roze driehoek in de linkerbovenhoek. Ook wordt wel een zwarte streep toegevoegd, ter nagedachtenis van aidsslachtoffers. Ook worden nationale vlaggen wel gecombineerd met de regenboogvlag of in regenboogkleuren uitgevoerd.   Philadelphia Pride-vlag (2017) In juni 2017 werd in de Amerikaanse stad Philadelphia ter gelegenheid van de pride month een vlag aan het gemeentehuis uitgehangen met nog twee extra kleuren: boven de rode baan waren een zwarte en een bruine baan toegevoegd. Philadelphia wilde hiermee aandacht vragen voor people of color, de Amerikaanse term voor mensen van kleur, binnen de lhbt-gemeenschap.

  Progress Pride-vlag (2018) Een jaar later, in juni 2018, publiceerde de Amerikaanse grafisch ontwerper Daniel Quasar een regenboogvlag met de zwarte en bruine kleuren uit de vlag uit Philadelphia en de kleuren lichtblauw, roze en wit uit de transpridevlag in een driehoek aan de broekingzijde van de vlag. Deze regenboogvlag staat bekend als de Progress-variant en kwam via social media wereldwijd onder de aandacht. Mede naar aanleiding van de vele Black Lives Matter-protesten zijn in 2020 diverse lhbt-organisaties de nieuwe Progress-vlag gaan gebruiken. In Nederland zijn dat onder meer Pride Amsterdam, de Rotterdam Pride en het online queer magazine Expreszo. Waar er sommigen blij zijn met de toegevoegde driehoek met extra kleuren, geven anderen de voorkeur aan de ’traditionele’ regenboogvlag met zes kleuren. Intersex-Inclusive Pride-vlag (2021) In 2021 verving Valentino Vecchietti, een Britse activist, artiest en oprichter van Intersex Equality Rights UK, de witte driehoek in het Progress Pride-vlag door een gele driehoek met daarop de paarse cirkel uit de vlag van de interseksebeweging. Daarmee zijn in deze vlag alle aspecten van de Yogyakarta Principles plus 10 opgenomen, te weten seksuele voorkeur, genderidentiteit en -expressie en seksekenmerken, ook wel afgekort als SOGIESC.  

Regenboog en het weer

Een regenboog is een gekleurde soms incomplete halve cirkelboog die aan de hemel waargenomen kan worden als de (laagstaande) zon tegen een nevel van waterdruppeltjes aan schijnt en de zon zich achter de waarnemer bevindt. Het is een optisch effect dat wordt veroorzaakt door de breking en weerspiegeling van licht in de waterdruppels. Een regenboog ontleent zijn naam aan zijn verschijnen bij regen, maar ook in een wolk van waterdruppels van een waterval, tuinslang of fontein en soms boven de branding in zee kan men een regenboog zien. Vanuit een vliegtuig of van een bergtop kan een regenboog als een cirkel zichtbaar zijn (zie Cirkelvormige regenboog hieronder), wanneer geen horizon in de weg zit. Het licht wordt weerkaatst en gebroken tot een spectrum van de primaire kleuren, die in elkaar overlopen. Het middelpunt van de boog staat gezien vanuit de waarnemer lijnrecht tegenover de zon, en bevindt zich dus altijd onder de horizon. Waarnemer en boog vormen samen een denkbeeldige kegel met de waarnemer op de punt van de kegel en de regenboog langs de boogrand van het grondvlak van de kegel. De boog heeft binnen de kegel een halve tophoek van ongeveer 42 graden; de breedte van de kleurenband van rood tot violet is circa 2 graden. De kleuren van de regenboog worden traditioneel benoemd als (van buiten naar binnen): rood, oranje, geel, groen, blauw, indigo en violet. De volgorde kan onthouden worden als ROGGBIV. Uiteraard is er in werkelijkheid een continue verdeling van kleuren, die naadloos in elkaar overgaan en niet scherp te onderscheiden zijn.  

Meer info:

Pride Amsterdam 2025: https://pride.amsterdam/