De geschiedenis van het postzegelverzamelen, deel 19 – Nederland in 1863

Eind jaren zeventig verscheen in het Nederlandse tijdschrift Philatelie een fascinerende reeks artikelen van de heer K. Kouwenberg over de geschiedenis van het postzegelverzamelen. Deze reeks inspireerde Rob Smit, eigenaar van PostBeeld, om de geschiedenis van het postzegelverzamelen in delen te herschrijven. Het laatste deel en dit deel gaan over de groei van het postzegelverzamelen in Nederland. Het is eigenlijk niet verwonderlijk dat de groei van de filatelie in Nederland begin jaren 1860 traag verliep in vergelijking met sommige andere Europese landen. Met slechts drie uitgegeven postzegels was er weinig te verzamelen (hoewel een hedendaagse verzamelaar van postzegels gedrukt op de eerste plaat daar wellicht anders over denkt). In 1864 verdubbelde het aantal nieuwe postzegeluitgaven en in 1867 verdubbelde het opnieuw. In 1863, het jaar waarin de slavernij in Nederland werd afgeschaft, verdubbelde het aantal Nederlandse postzegels van drie naar zes. Bovendien verscheen er een nieuwe Nederlandse postzegelcatalogus. Peter Harmen Witkamp was, met name in Amsterdam, in de jaren vijftig en zestig van de 19e eeuw een bekend figuur. Hij schreef onder andere over geschiedenis, geografie en de stad Amsterdam. Hij was ook een uitstekend cartograaf.

Tegen het einde van 1863 publiceerde hij een postzegelcatalogus. In tegenstelling tot alle tot dan toe verschenen catalogi, nam Witkamp geen postzegels van de hele wereld op, maar alleen die van Europa. De catalogus verscheen in twee delen – Deel 1: Noord-Europa en Deel 2: Midden-Europa. Tegenwoordig zijn de meeste catalogi geografisch beperkt. Witkamp was de eerste die dit deed. Misschien was hij van plan een serie uit te geven, want de titel van de catalogi luidde altijd "De postzegels van alle rijken en staten" boven het deelnummer en het gebied dat werd bestreken. Er bleven echter slechts twee delen over. Frankrijk had in 1863 Nederlandse postzegels erkend. Natalis Rondot (die in deel 7 aan bod komt) vermeldt Nederland in de eerste uitgave van de 'Magisin Pittoresque' uit 1863. De vertaling van de tekst luidt als volgt:

Koninkrijk der Nederlanden

5 postzegels, één type. De Posthervormingswet werd ingevoerd op 12 april 1850, maar het gebruik van postzegels begon pas op 1 januari 1852. De wet van 1850 stelde tarieven vast voor brieven van 15 gram: 5, 10 en 15 cent, afhankelijk van de afstand. De tarieven werden in 1855 verlaagd naar 5 cent voor een afstand van 30 kilometer en 10 cent voor een afstand van meer dan 30 kilometer. Een uniform tarief van 5 cent werd in 1860 door de tweede kamer aangenomen, maar vervolgens door de eerste kamer verworpen. Het tarief is hetzelfde voor brieven met of zonder postzegels. Het aantal brieven was als volgt: in 1848, onder de oude wet, 6,157,856. In 1852, onder de nieuwe wet, 12,308,410. In 1856, onder de gewijzigde wet, bedroeg het aantal brieven 16,125,116 en in 1860 19,057,326. In de vijf jaar tussen 1855 en 1860 steeg het aantal brieven met 29% en in de periode van drie jaar tussen 1858 en 1860 met 15% ten opzichte van 1855-1857. De bevolking van Nederland bedroeg in 1860 3,324,135, waardoor het gemiddelde aantal brieven per inwoner dat jaar 6 bedroeg. Tussen 1848 en 1852 was 14% van de brieven gefrankeerd, in 1856 16% en in 1860 19%. In 1860 werden 3,653,662 postzegels verkocht – 1,897,341 van 5 cent, 1,618,051 van 10 cent en 138,270 van 15 cent. De postzegels zijn sinds 1850 ongewijzigd gebleven. Ze tonen een portret van Koning Willem III in een ovale, versierde lijst. Het hoofd is naar rechts gedraaid. Daarboven staat 'Postzegel' en daaronder de valuta en het nummer. De postzegel meet 20 bij 18 mm, is rechthoekig, gegraveerd en in kleur gedrukt op wit papier. 5 cent (0.1058f) – 1e diepblauw; 2e lichtblauw; 10 cent (0.2116f) – Rood; 15 cent (0.3174f) – Oranje – de berekening voor Franse franken gebruikte een koers van 1 gulden = 2,12. Er is een proefzegel van 5 cent in zwart. De postzegels worden geslagen in de Rijksmunt in Utrecht. Het gebruik van postzegels werd in 1861 in Nederlands-Guyana ingevoerd. Bovenstaande afbeelding laat zien hoe grondig Rondot onderzoek had gedaan naar de postzegels. Hieronder staat een afbeelding van de originele publicatie.