Gewoon een illusie

Wat zien we als we kijken naar de tekening op de Oostenrijkse postzegel (1981) hierboven? Verschillende kunstenaars, met name de Nederlandse 'meester van de optische illusie' Maurits Escher, hebben in hun ontwerpen bepaalde onmogelijke elementen verwerkt die niet in de driedimensionale ruimte kunnen bestaan. Voorbeelden hiervan zijn de 'onmogelijke kubus' op de postzegel hierboven, geïnspireerd op zijn ontwerpen, en de 'onmogelijke driehoek' van de Zweedse kunstenaar Oscar Reutersvärd, afgebeeld op de eerste van de drie Zweedse postzegels (1982) in het vervolg van dit artikel. Al honderden jaren zijn mensen gefascineerd door wiskundige en optische raadsels, en binnen de talloze onderwerpen die voor postzegelverzamelaars beschikbaar zijn, is dit thema ook zeker een optie. De ontwerpen van Oscar Reutersvärd op de bovenstaande postzegels werden gegraveerd door de ongelooflijke Czesław Slania (zie artikel van 1 februari 2018). Reutersvärd (geboren 1915 – overleden 2002) was een Zweedse graficus die in 1934 een pionier was in de kunst van 3D-tekeningen die in eerste instantie haalbaar lijken, maar fysiek niet te realiseren zijn. In 2010 gaf de Zwitserse post een set van drie optische kunstpostzegels uit, ontworpen door Youri Messen-Jaschin, een kunstenaar van Letse afkomst die in Zwitserland is geboren. De postzegels tonen een rode bol met een achtergrond van elkaar kruisende spiralen, een patroon van gekleurde vierkanten en een dramatische compositie van voornamelijk zwart-witte concentrische cirkels en verticale lijnen. De ontwerpen zijn zo gerangschikt dat ze de illusie van beweging wekken. Bovenstaand blad is in 2014 door België uitgegeven. Zie je van links naar rechts: 1. Een clown? 2. Hoeveel potloden? 3. Bewegende kubussen? 4. Legenda en menselijk profiel? 5. Zoek het getal? De postzegels hierboven en hieronder eren ontwerpen van Victor Vasarely (1906-1997), een Hongaars-Franse kunstenaar die algemeen wordt beschouwd als een van de leiders van de op-artbeweging. Hier zijn postzegels uit Frankrijk (1977) en Hongarije (1979) te zien. Macau, een autonome regio aan de zuidkust van China, gaf in 2104 het bovenstaande minivel uit met de titel 'Wetenschap en Technologie – Magische Vierkanten'. Een oud Chinees verhaal vertelt over keizer Yu, die aan de oever van een rivier stond toen er een schildpad tevoorschijn kwam met de getallen 1 tot en met 9 op zijn rug in een 3x3 vierkantpatroon. De getallen in elke rij, kolom en diagonaal telden op tot dezelfde som: 15. Deze getallenreeks, de 'Luo Shu', kreeg een grote mystieke betekenis en leidde uiteindelijk tot grotere magische vierkanten. De bovenstaande postzegels uit Macau tonen een verscheidenheid aan magische vierkanten, en de waarden van de postzegels zelf vormen een Luo Shu magisch vierkant.   Ook afkomstig uit Macau 2014: de eerdergenoemde keizer Yu en de fabel van de schildpad.