Postzegelvel 50 Jaar Top 40: eenheid in verscheidenheid

De Top 40 werd naar voorbeeld van Amerikaanse hit-stations uitgezonden door radio Veronica. Wekelijks liet men vanaf 2 januari 1965 in de radioprogramma’s de best verkochte platen steeds horen. In de afgelopen 50 jaar scoorden Nederlandse artiesten en bands meermalen met hits. De tien grootste Nederlandse hits zijn qua platenverkoop op het postzegelvel 50 jaar Top 40 geplaatst door grafisch ontwerper Sybren Kuiper. Van ieder decennium de twee grootste hits.

Sterk persoonlijke interpretaties per lied

Dit postzegelvel doet en groot beroep op persoonlijk inlevingsvermogen, verbeeldingskracht en fantasie van de ontwerper, maar ook op die van de koper van het postzegelvel. Wat bedoelt typografisch ontwerper Sybren Kuiper bij de vormgeving van de songs zoal met de verschillende afbeeldingen, typografie en kleurstellingen? Voor Kuiper is het uiteraard iets eenvoudiger als voor ons als koper. Hij heeft in de lange voorbereidings- en ontwerpperiode zich intensief verdiept in de lichte muziek, terwijl wij bij de uitgifte van de postzegels op de eerste dag van uitgifte onvoorbereid met de afbeeldingen worden geconfronteerd. Meteen daarop een weloverwogen mening en oordeel op papier te plaatsen, is dan bepaald niet eenvoudig. In samenspraak met ontwerper Kuiper (een eerste opzet over het gehele velletje in combinatie met detailinfo per postzegel heeft hij ter lezing en beoordeling vooraf van me ontvangen) is bijgaand artikel tot stand gekomen.

Iedere song roept door afbeelden en verbeelden een eigen, individuele wereld op

• Het postzegelvel ’50 jaar Top 40′ komt enigszins overeen met een lappendeken. Het caleidoscopische karakter ervan kent overeenkomsten en tegenstellingen:
  • Het overeenkomstige bestaat uit hoog genoteerde liederen op de hitparade, die alle over de liefde gaan.
  • Het tegengestelde bestaat uit tien verschillende liederen van tien verschillende schrijvers/componisten. Het onderwerp liefde wordt daarin uit verschillende invalshoeken beschreven, beleefd en bezongen. Het rolpatroon van de hoofdpersoon varieert per lied.
• Op iedere postzegel is een succesvol muzieknummer afgebeeld, steeds met een andere, in kleurverloop uitgevoerde achtergrondkleur. De centraal geplaatste illustratie is gebaseerd op elementen uit een strofe van de songtekst: “Ik citeer de nummers letterlijk door de belangrijkste elementen uit de teksten nauwkeurig te laten terugkeren.”
• De velrandteksten zijn steeds in een ander lettertype gedrukt. Hiermee probeert ontwerper Sybren Kuiper de iconische zeggingskracht van iedere hit op een lied-gebonden manier treffend karakteriserend te verbeelden. Het duiden van de keuzes van de lettertypen blijkt vaak een subjectieve zaak te zijn. Daarbij moet het nodige aan de verbeelding overgelaten worden.
• De kleuren op de achtergrond van tien postzegelafbeeldingen verwijzen alle door de uitstraling op een lichtvoetige manier:
  • Naar het hemels aantrekkelijke (postzegels 2 t/m 9 door aansprekend en opgewekt kleurgebruik).
  • Naar het hemels onbereikbare (postzegels 1 & 10 door somber en triest kleurgebruik).
  • Het kleurverloop verbeeldt het in sterkte afnemende geluid van de muziek.

• Met de kleuren van de velrandteksten (afgeleiden van de bijpassende postzegelafbeldingen) probeert de ontwerper ook de eigen identiteit van ieder lied treffend weer te geven. Bij een aantal liederen is de kleurkeuze inhoudelijk van belang, zoals Radar love [1], No limit [5], We’re going Ibiza [8] & Birds [10]. De postzegels er omheen passen zich daar zo’n beetje bij aan, hoewel het natuurlijk evident is dat een regenboog regenboogkleuren heeft en dat een hart rood is. Het ‘aanpassen-bij’ is eenvoudig te ontdekken door het vel in zwart-wit uitvoering om te zetten. Bij de bovenste rij postzegels is er dan om-en-om sprake van méér en mínder donker grijs. Bij de onderste rij is de regelmaat in mindere mate aanwezig. Aldus geeft het gehele velletje een gevarieerd en onderscheidend beeld door een wisselende kleurintensiteit. Zoiets zou niet tot stand gekomen zijn als postzegels 2, 5 & 8 naast elkaar zouden hebben gestaan.

Eenheid in verscheidenheid

Op twee postzegels na heeft ontwerper Kuiper de typografische teksten (van frankeerwaarde-aanduiding, landsnaam, jaartal, artiestennaam en emissie-omschrijving) op vaste locaties in de periferie van het kleurige postzegelvlak uitgespaard, waardoor alle afbeeldingen voldoende ruimten hebben kunnen krijgen. Deze eenheidsbenadering én overzichtelijkheid geven rust aan de grote verscheidenheid aan afbeeldingen, typografie en kleurigheid van het postzegelvel mét velranden.

1) Gouden oorbellenRadarliefde

Ik heb de hele nacht gereden. Mijn handen zijn nat aan het stuur. Er is een stem in mijn hoofd die me voortstuwt. Het is mijn schatje die belt. Ze zegt: Ik heb je hier nodig.

• ’s Nachts met een door de maan verlichte hemel is de vrachtwagenbestuurder onderweg naar zijn bestemming.
• De zware en vet geblokte letters leggen een link naar de vracht én de vrachtwagen. Er is echter ook een contrast met de inhoud van het lied zelf aanwezig. Iets licht en teer als de liefde wordt bezongen vanuit een vachtwagen, die door de nacht rijdt.

2) De kattenEenrichtingswind

Dus wandelden we langs de kust, waar de bomen maar één kant op groeien, wijzend naar de enige richting waarin de wind waait, dag in dag uit.

• Bij een zware westerstorm aan zee buigt een door de wind scheef gegroeide boom nog meer naar beneden en vliegen afgerukte bladeren door de lucht. In het resterende bladerdek van de boom zou je een hart kunnen zien.
• De naar links scheef-hangende letter verbeeldt én versterkt de kracht van de storm. ’t Is een beetje hippie als link met de tijd. Verwonderlijk is echter de weergave van de tegen de leesrichting in gerichte wind, die met de leesrichting mee (in dit geval passend) de grenzeloze ruimte zou kunnen opzoeken.

3) André van DuinWillempie

Ik weet nog goed dat ik geboren ben. ’t Is jaren t’rug. Dat was een hele toestand, want ik was niet al te vlug.

• Het hoofd van Willempie (bedekt met een helm) bezit ‘bloemkool-ogen’ en een ‘bananen-mond’. Bloemkool en banaan verwijzen naar andere bekende hits van André van Duin.
• De scheef uitgevoerde letter associeert met het schuine Van Duins mondje, maar komt ook overeen met een low-brow font, dat doet denken aan de typografie bij groenteboeren.

4) BZN: Mijn liefje

Mijn liefste, jij bent mijn roos. Die nooit zal vergaan. Ik aanbid je elke dag meer en meer, mijn schat.

• De op handen gedragen ‘roos’ boven het zeewater bezit als toegevoegd detail een scheepje, dat naar het Veronica-schip verwijst, waar de eerste radio-uitzendingen van de Top 40 vanaf werden gestuurd. Voorts legt het scheepje een link met varen wat op zijn beurt met Volendam linkt, waar de muziekgroep vandaan komt.
• De zwierig en sierlijk romantische letter heeft met de liefde te maken.

5) Twee Onbeperkt: Geen limiet

Keihard tot in de kern, ik voel de vloer als ik op het podium sta, yo, ja, vraag maar om meer. Ik sta op de rand, ik ken de afgrond, ik speel op tournee, ik ben nergens bang voor. Het geluid uit mijn mond is de rap die je hoort. Geen dal is te diep, geen berg te hoog. Bereik de top, raak de hemel aan.

• Al zingend met microfoon op de bühne geraak ik met jou al zwevend in hogere sferen. De postzegel draagt een soort high uit. Het gevoel dat je kan vliegen, gedragen door de energie van het publiek.
• Het hoekige stramien van de letter komt overeen met het duidelijke zekerheidsgevoel van de zanger. Het lettertype is een soort modernistisch font, dat in die tijd op dance-flyers werd gebruikt.

6) Paul de Leeuw: ‘Vlieg met me mee’

Vlieg met me mee naar de regenboog-rainbow, ik denk alleen aan jou. Vlieg met me mee naar de regenboog-rainbow, Ik hou alleen van jou

• Een manspersoon nodigt en vrouwspersoon uit om met hem gezamenlijk naar de regenboog te vliegen.
• De ronde en volle letter vertegenwoordigt een low-brow font.

7) Marco Borsato: ‘Dromen zijn bedrog

Steeds als ik je zie lopen, dan gaat de hemel een klein beetje open. Sterren, je laat ze verbleken met je ogen die altijd stralen. De stralende, op een kier staande ogen in combinatie met de sterrenhemel doet het hart van de hoofdpersoon sneller kloppen. De klassieke hoofdletter met schreef (horizontale streepjes aan uiteinden) heeft betrekking op de literaire teksten van Marco Borsato.

8) Vengaboys'We gaan naar Ibiza'

Hallo feestgangers! Met kapitein Kim. Welkom aan boord van Venga Airways. Na het opstijgen zetten we de geluidsinstallatie flink aan. Want we gaan naar Ibiza.

• De hoofdpersoon nodigt anderen uit om met hem naar het heerlijke klimaat van het eiland Ibiza in de Middellandse Zee te vliegen.
• De smalle en hoge letters verwijzen naar het verticale, waarin de medereiziger in terecht komt als hij meegaat.

9) Jan Smit: 'Cupido'

Je schaduw blijft me volgen, Je pijlen zijn gericht. Ik voel ergens dat jij hier bent, maar telkens uit het zicht. Oh Cupido, laat me toch met rust.

• De door Cupido afgeschoten pijlen pijnigen het bloedend hart van een in liefdesverdriet verkerende persoon.
• Het sierlijke handschrift symboliseert de niet wederzijdse, onbeantwoorde liefde.

10) Anouk: 'Vogels'

Vogels vallen als regendruppels van de daken. Als mezelf zijn mijn grootste fout is, dan heb ik liever dat ik het niet bij het rechte eind heb. Hoop veranderde in angst en met mijn ene vleugel kan ik niet vliegen.

• Ik voel me voortdurend als naargeestige vogels, die vleugellam naar beneden vallen, gelijk een regendruppel.
• De hoge, smalle en hoekige letters (rechtuit & rechtaan) verwijzen naar een regelrechte neergang. Dit lettertype bezit glimpuntjes, waardoor het associeert met tranen. Ze zijn klein: wellicht lastig om te zien op de postzegels.