Fouten met postzegels, deel 6 – De valse staf van Asclepius

Twee postzegels, uitgegeven door de Republiek Tsjaad in 1969, herdachten de reizen van twee Duitse ontdekkingsreizigers door het Afrikaanse continent.

Op de rechterpostzegel staat een portret van de 19e-eeuwse Duitse ontdekkingsreiziger Heinrich Barth (1821-1865) naast het Tsjaadmeer. Barth was een van de eerste Europeanen die het belang en de rijkdom van de Afrikaanse geschiedenis en cultuur erkende. Onder de Arabische naam Abd el Kerim reisde hij door de Saharawoestijn en over het Arijsgebergte naar Centraal-Afrika.

De postzegelfout zit echter in de postzegel links, die Gustav Nachtigal (1834-85) afbeeldt. Nachtigal, de zoon van een lutherse predikant uit Eichstedt in Saksen-Anhalt, volgde een opleiding tot arts en werkte enkele jaren als militair chirurg in Keulen. Nadat hij een ernstige longziekte had opgelopen, verhuisde hij in oktober 1862 naar Bona (het huidige Annaba) in Algerije, in de hoop te herstellen in het warme, droge klimaat. Het jaar daarop vestigde hij zich in Tunis, waar hij enkele jaren woonde, als arts werkte en Arabisch leerde. Hij stond op het punt terug te keren naar Duitsland toen hij door een andere Duitse ontdekkingsreiziger, Gerhard Rohlfs, werd gevraagd om namens koning Willem I van Pruisen een missie te ondernemen naar het koninkrijk Bornu in het noorden van het huidige Nigeria. Willem wilde de sultan van Bornu bedanken voor de vriendelijkheid die hij Heinrich Barth had betoond tijdens een eerdere expeditie.

Nachtigal accepteerde de opdracht en vertrok in februari 1869 met zes mannen en acht kamelen door de Sahara. Het eerste deel van de reis ging van Tripoli (het huidige Libië), via Fezzan in het zuidwesten van Libië en de regio Tibesti (delen van het huidige Libië, Tsjaad en Niger) naar Bornu, waar hij geschenken van de Pruisische koning aan de sultan overhandigde. Vervolgens reisde hij van Bornu naar het sultanaat Baguirmi (het huidige Tsjaad) en naar Timboektoe (het huidige Mali). De expeditie ging verder van Wadai (nu in Oost-Tsjaad), via Darfur (het huidige Soedan), naar de Nijl bij Khartoem. In totaal legde Nachtigal bijna 10,000 kilometer af en bezocht hij delen van Afrika die nog nooit eerder door een Europeaan waren bezocht. Hij wordt beschouwd als een van de grootste Europese ontdekkingsreizigers van het Afrikaanse continent.

Terug naar de postzegelfout! Ter gelegenheid van een bezoek van de toenmalige Duitse bondspresident dr. Heinrich Lübke aan Tsjaad, gaf de Republiek in 1969 een luchtpostzegel uit ter ere van de prestaties van Gustav Nachtigal.

Op de Nachtigal-postzegel is een staf te zien, omwonden door twee slangen. Dit moest de staf van Asclepius voorstellen, een Grieks-Romeinse god die geassocieerd wordt met genezing en geneeskunde. De ontwerper van de postzegel heeft echter per ongeluk een tweede slang aan de staf toegevoegd.

De staf met twee slangen, bekend als de caduceus, is bijzonder ongeschikt als medisch symbool vanwege de lange associatie met de Griekse god Hermes, die beschermheer was van handel en handelaren, maar ook van dieven, leugenaars en gokkers.