De geschiedenis van het postzegelverzamelen, deel 15 – JB Moens

Eind jaren zeventig verscheen een fascinerende reeks artikelen van K. Kouwenberg over de geschiedenis van het postzegelverzamelen in het Nederlandse tijdschrift Philatelie. Deze reeks inspireerde Rob Smit, eigenaar van PostBeeld, om de geschiedenis van het postzegelverzamelen in delen te herschrijven. Dit is deel 15 – Jean Baptiste Moens. Moens is ongetwijfeld een van de bekendste namen in de geschiedenis van de filatelie. Als zeer actieve handelaar vanuit zijn basis in Brussel had hij een enorme invloed op de filatelie in Europa. Niet voor niets is hij vereeuwigd op de Belgische postzegel uit 1973, die hieronder te zien is. De postzegel werd uitgegeven ter gelegenheid van het 50-jarig jubileum van de Belgische Vereniging van Postzegelhandelaren. Wie was Moens en hoe werd hij zo invloedrijk? Jean Baptiste Moens werd geboren op 27 mei 1833 in het Belgische stadje Doornik, 85 km ten zuidwesten van Brussel. Zijn moeder was Colette Blangenois en zijn vader, een soldaat, heette Phillipe Moens.

Hij begon zijn carrière met de handel in munten in zijn boekhandel, waar hij zowel nieuwe als tweedehands boeken verkocht uit de Bortier-arcade in Brussel. Hij ontwikkelde ook al vroeg een interesse in postzegels en verzamelde deze al in de vroege jaren 1850 samen met zijn partner en latere zwager Louis Hanciau. Vanaf 1853, toen Moens 19 jaar oud was, begon hij postzegels te verkopen in zijn boekhandel. Moens en Hanciau werkten veertig jaar samen: Hanciau als filatelist en Moens als zakenman. Moens had ongetwijfeld een groot zakelijk inzicht. Moedig – maar met veel vooruitziendheid – kocht hij jarenlang, in een tijd waarin veel mensen postzegels verzamelen als een tijdelijke rage beschouwden, grote voorraden postzegels in omloop van verschillende postdiensten. Daarnaast deed hij regelmatig speciale verzoeken die vaak ook daadwerkelijk werden ingewilligd. Zo vroeg hij bijvoorbeeld om 200 ongeperforeerde exemplaren van de derde serie van Nederland, en die kreeg hij ook. Van 1862 tot 1865 beleefde de postzegelmarkt een bloeiperiode. De belangstelling nam daarna af, maar Moens bleef investeren. Vanaf ongeveer 1880, toen de populariteit en daarmee de vraag naar postzegels weer toenam, was Moens de enige handelaar ter wereld die vrijwel alles kon leveren. Door de stijgende prijzen werd zijn voorraad steeds waardevoller (in 1908 schatte het Nederlandse tijdschrift Philatelist de waarde van zijn voorraad in 1892 op tweeënhalf miljoen gulden, omgerekend zo'n 31.5 euro). Moens was bovendien een van de weinige postzegelhandelaren die rijk werd van de postzegelhandel.

Dankzij zijn moed, zakelijk inzicht en de loyale medewerking van Hanciau bloeiden hun postzegelhandel en filatelistische uitgeverijen op. Moens genoot groot respect. Niemand twijfelde aan zijn oordeel en vele filatelistische ontdekkingen waren aan hem te danken (waaronder het Mauritius "Postkantoor", waarvan hij zelf acht exemplaren bezat).

Hij was leverancier voor alle grote verzamelaars van die tijd, omdat je bij Moens gegarandeerd kon rekenen op echtheid. Zelfs voor postzegels met kleine onvolkomenheden, zoals herdrukken van Bergedorf en Romagna (wat in veel gevallen voorkwam), was Moens een uiterst betrouwbare leverancier. In 1900 verkocht Moens zijn bedrijf. In april 1900 werd zijn postzegelvoorraad gekocht door E.M. Ruben uit Kopenhagen. Moens bracht de laatste jaren van zijn leven door met leven van zijn vermogen. Hij stierf op 29 april 1908 op 75-jarige leeftijd. Moens was zowel postzegelhandelaar als uitgever van filatelistische werken. In het volgende deel bespreken we het grote belang van zijn publicaties voor de geschiedenis van de filatelie.