Van PopArt naar StampArt: relationele betrekkingen?

Of te wel van populaire kunst (PopArt / Popart) naar postzegelkunst (StampArt / StampArt), zoals blijkt uit beide hierbij getoonde postzegels.Toch is plaatsing van Popart tegenover Stamp aanvechtbaar. Een kanttekening hierbij is noodzakelijk: StampArt is bepaald niet gelijkwaardig aan PopArt in de filatelie.

Naar aanleiding van mijn vraag in Warhol’s Pre-PopArt-artikel van enkele weken geleden ben ik door een Freestamp-lezer op deze recent uitgegeven Belgische popart-postzegel geattendeerd met maar één blik Campbells-soep, terwijl de kunstenaar ook talrijk veel ervan op een kunstwerk heeft geplaatst.

Hoe is het toch mogelijk dat na plaatsing van het artikel van Andy Warhol’s benadering van twee kinderzegels uit 1951 een artikel in de Leeuwarder Courant verschijnt, waarin een grafisch kunstenaar op dito wijze speels-artistiek met postzegels bezig is.

StampArt toont het meesterschap

De 70-jarige kunstenaar Martine Jacobs (bekend onder pseudoniem Hamar) maakte ongeveer 35 jaren geleden in  haar pionierstijd, toen de computer opkwam (1994/96), ingekleurde digitale computer-composities o.a. van postzegels.

Na de omvangrijke schoonmaakbeurt van de zolder een poosje geleden trof Martine onder een deken een artefact uit de prehistorie van het digitale tijdperk aan, namelijk haar eerste loodzware personal computer Intel 486-processor: “Het bakbeest had maar 3 mb geheugen. Er was nog geen digitale kunstscene, geen Photoshop en geen galerie. Gelukkig gaf het toestel na enig zoeken alle lang bewaarde geheimen weer prijs.

Jacobs' StampArt

StampArt is een op zichzelf staande, unieke reeks binnen het artistieke werk van Martine Jacobs. Het bestaat uit digitale composities, opgebouwd uit gescande bejaarde postzegels van ons land en die uit andere landen in combinatie met ongedefinieerde motieven.

Spelen met postzegels: kleurrijke computercompositie

“Och, ik ben nacht na nacht aan het tekenen geweest op die stokoude computer. Daarbij maakte ik gebruik van allerlei plaatjes en maakte er een nieuwe digitale compositie van, zoals deze kinderzegel uit 1960 met daarop een Volendams meisje in klederdracht”, aldus Martine Jacobs in de Leeu-warder Courant (21 augustus).

In de fragmentarische benadering van de 6 cent kinderzegel zijn naast enkele onderdelen van de Volendamse meisjespostzegel, ook wisselende fragmenten van de perforatie en postzegelteksten te onderscheiden. De afkomst van het frontaal afgebeelde meisje in het centrum van de kleurrijke compositie is niet te duiden.  ‘t Is niet afkomstig uit een van de vier resterende kinderzegels 1960.

Ook op de regeringsjubileumpostzegel van koningin Wilhelmina (1923) heeft Martine Jacobs haar kennen en kunnen op een fantasierijke wijze weten bot te vieren, maar op een geheel andere wijze. De postzegel op zich is voor een groot deel redelijk ‘ongeschonden’ duidelijk herkenbaar aanwezig. Het geel en groen in flarden-uitvoering neemt als ‘wolk’ vòòr de postzegelafbeelding plaats. Door de deels gelinieerd kleurige ‘dakbekroning’ van de postzegel lijkt het digitale kunstwerk wel een ‘tent-achtig’ gebouwtje te zijn geworden.

Speelse postzegelcomposities

De integratie of samensmelting van postzegel en schilderij of beeldhouwwerk heeft weinig of niets met filatelie te maken. Gaike Bos laat op haar Instagrampagina (externe link) zien hoe zij naast beide ‘postzegelcreaties’ met een etalage‑vertoning van bloemen van de Mauritshuis‑postzegel en enkele van haar eigen werken toch een heel speelse, levendige compositie op de rode achtergrond weet te maken — zonder dat het een filatelistisch doel dient, maar puur als beeldend spel.

Dag van de Postzegel

De productie van de Dag van de Postzegel-uitgiften kenmerken zich de laatste jaren door een historische terugblik op oude en klassieke postzegelontwerpen, geavanceerde druktechnieken zoals roteer- & spiegeleffecten en speciale multi-kleurendruk.

De Dag van de Postzegel-emissies behoorden aanvankelijk nog tot het officiële uitgifteprogramma, maar vanaf 2022 zijn ze in de kaderpostzegel-emissie-uitvoering terechtgekomen. Reden? Uitgiftekosten zijn voor het PostNL-bedrijf daardoor aanmerkelijk goed-koper. Welke officiële emissie zal volgend jaar tot dit postzegeltype ‘gepromoveerd’ worden?

Betrokkenheid van de postzegel in de ‘hoofdrol’

Ik kan me heel goed voorstellen dat velen weinig of geen waardering kunnen opbrengen voor de speelse omgang met deze ‘postzegel-afgebeeldngen’, maar toch is het aantrekkelijk er naar te kijken en van te genieten.

De ‘kunstenaar-ontwerpers’ van StampArt weten de postzegel los te koppelen van zijn ‘functie’ als frankeermiddel en/of verzamelobject en er speels-creatief mee om te gaan. Het toeval speelt daarbij een grote rol.

De grafisch-ontwerpers van de Dag van de Postzegel *) daarentegen werken op artistiek niveau doelgericht met postzegels-van-oudere-data en analyseren de deelhandelingen en -afbeeldingen ervan. Met de gevonden ‘fragmenten’ wordt een geheel nieuw en eigentijds licht op de postzegel geworpen.

*) Op letterlijke en figuurlijke wijze wordt met de Dag van de Postzegel een eerbetoon aan de klassieke postzegel gebracht, maar tegelijk wordt postzegel verzamelen ook als hobby gepromoveerd, die maar steeds duurder wordt! Bewijs? Per januari 2027 wordt het briefporto van 1,40 euro met bijna 13 % verhoogd naar ongeveer 1,58 euro.

Per januari 2027 wordt het briefporto van 1,40 euro met bijna 13 % verhoogd naar ongeveer 1,58 euro.